Yenileniyor
  • Adana
  • Adıyaman
  • Afyon
  • Ağrı
  • Amasya
  • Ankara
  • Antalya
  • Artvin
  • Aydın
  • Balıkesir
  • Bilecik
  • Bingöl
  • Bitlis
  • Bolu
  • Burdur
  • Bursa
  • Çanakkale
  • Çankırı
  • Çorum
  • Denizli
  • Diyarbakır
  • Edirne
  • Elazığ
  • Erzincan
  • Erzurum
  • Eskişehir
  • Gaziantep
  • Giresun
  • Gümüşhane
  • Hakkari
  • Hatay
  • Isparta
  • Mersin
  • İstanbul
  • İzmir
  • Kars
  • Kastamonu
  • Kayseri
  • Kırklareli
  • Kırşehir
  • Kocaeli
  • Konya
  • Kütahya
  • Malatya
  • Manisa
  • K.Maraş
  • Mardin
  • Muğla
  • Muş
  • Nevşehir
  • Niğde
  • Ordu
  • Rize
  • Sakarya
  • Samsun
  • Siirt
  • Sinop
  • Sivas
  • Tekirdağ
  • Tokat
  • Trabzon
  • Tunceli
  • Şanlıurfa
  • Uşak
  • Van
  • Yozgat
  • Zonguldak
  • Aksaray
  • Bayburt
  • Karaman
  • Kırıkkale
  • Batman
  • Şırnak
  • Bartın
  • Ardahan
  • Iğdır
  • Yalova
  • Karabük
  • Kilis
  • Osmaniye
  • Düzce
BIST 1,112
DOLAR 8.35
EURO 9.67
ALTIN 504.29

Negatif faiz oranlarının Covid-19 döneminde yaratabileceği olası ekonomik etkiler439 defa okundu

kategorisinde, 20 Tem 2020 - 17:13 tarihinde yayınlandı
Negatif faiz oranlarının Covid-19 döneminde yaratabileceği olası ekonomik etkiler

Covid-19 salgını küresel pandemi haline gelmesiyle birlikte tüm dünyayı etkisi altına almış durumda. Ekonomik, sosyal ve sağlık sorunlarının birbiri ile entegre olduğu bu zorlu süreçte dünyada karar alma mekanizmaları çeşitli önlemler almaya çalışmakta. Özellikle pandeminin ekonomide yarattığı sığ ortam ülkelerde yaşayan insanların refah seviyelerini etkilemekte aynı zamanda piyasada oluşturduğu olumsuz etkiler ile birlikte piyasada yatırım hareketliliği azalmakta ve bu etkiler ülkenin ekonomik büyüme rakamlarına ulaşmada zorluklar yaşamasına neden olmaktadır. Pandemi ile birlikte oluşan bu sığ ortam ve değişen tüketici davranışları, yatırım davranışlarını hareketlendirmede ise karar alıcı kesimler etkin politikalar üreterek bu durumun üstesinden gelmeyi hedeflemektedir.

Bu şekilde devam eden sürece paralel olarak ülkelerde açıklanan ekonomik veriler olumsuz değerlere sahip olmakta özellikle piyasada likidite sıkışıklığı yaşanırken bun sorunu çözebilmek için karar alıcı kesimler çeşitli yollara başvurmaktadırlar. Piyasayı tekrardan hareketlendirme ve ülke ekonomilerinin eski hallerine dönüp hedeflere ulaşma rayına girebilmesi için karar alıcı kesimlerin gündemine negatif faiz oranları gündeme gelmekte. Negatif faiz oranları ile birlikte ekonominin canlandırılması hedeflenmekte ve Covid-19 pandemisinin ekonomiye attığı ölü toprağın kaldırılması yolunda etkili bir yöntem olacağı düşünülmeye başlanılmıştır.

Karar alıcı kesimin negatif faiz oranlarını gündeme getirmiş olması ise normal karşılanabilir. Bunun nedeni ise Covid-19 pandemisi sonucunda yatırımların istenilen düzeye ulaşamaması ve değişen tüketici davranışlarına paralel olarak piyasaya likidite sağlanmasının alternatif bir yolu olarak görülmektedir. Negatif faiz oranları ile birlikte Covid-19 döneminde bankalar nakit stoğu yapamayacak ve piyasaları fonlayacak kredi verme kararları almalarına neden olacaktır. Negatif faiz oranlarının kredi taleplerini de artıracağı ve bu şekilde ekonomik verilerin iyileştirilmesi hedeflenecektir.

Negatif faiz oranlarının yaratacağı etkileri ise artı ve eksi yönleri ile sıralamak mümkündür. Artı yönlerini ele aldığımız zaman bu dönemde gündeme neden geldiğini daha iyi anlamış olacağız. Negatif faiz oranları uygulanırsa eğer bu durumda bankalar merkez bankalarında tuttukları paralar karşılığında faiz elde etmekten ziyade üstüne birde para ödeme durumuna girerler. Bu nedenle bankalar ellerinde para tutmaktan vazgeçerler daha çok kredi vermeye yönelirler. Bu yöneliş tam da Covid-19 dönemi istenilen piyasada yetersiz olan likidite ihtiyacını karşılamaya yönelik güzel bir adım olacaktır. Artan kredilere paralel olarak azalan tüketici davranışları da eski seviyesine dönebilecek ve pandeminin yarattığı ekonomik yıpranmanın önüne geçilebilecektir.

Uygulanan negatif faiz oranlarına paralel olarak bankalarda faiz oranlarının bu seviyelere yaklaştırarak insanların bankalardaki mevduat hesaplarına olan cazibelerini azaltacaktır. Covid-19 ile birlikte oluşan belirsizlik ortamında tüketicilerin değişen davranışları tüketim ve yatırım yerine tasarrufa yönelmelerine neden olmuştu. Bu da ekonominin durgunluk seviyelerine gelmesine neden olmuş ülkeler bu durumdan kurtulmanın reçetelerini aramışlardır. Negatif faiz oranları doğrultusunda azalan mevduat cazibesi sonucunda toplum tüketim ve yatırıma yönelecektir. Böylelikle Covid-19 döneminde istenilmeyen tasarruf oranlarının önüne geçilebilecektir.

Negatif faiz oranlarının tahvillere de uygulanması sonucunda yatırımcılar Covid-19 dönemi güvenli liman olduklarından dolayı tercih ettikleri tahvillerden vazgeçeceklerdir. Bunun nedeni ise uygulanan negatif faiz oranları sonucunda tahvile yatırım yapan yatırımcı vadesinin sonuna kadar bekler ise yatırdığı parana kar elde etmenin aksine üstelik yatırdığı paranın tümünü bile alamamakta olacaktır. Bu nedenle yatırımcılar tahvil yatırımına yönelmeyip piyasada likidite artışının gerçekleştirilmesinin önü açılmış olacaktır.

Uygulanan negatif faiz oranları aynı zamanda para birimlerinin muhtemelen değer kayıpları yaşamasına neden olacak ve bu durum küresel rekabet gücünü arttırarak Covid-19 döneminde kaybedilen rekabet güçlerinin tekrar kazanılmasını sağlayarak ekonomik istikrar ve büyüme hedeflerine ulaşılması yolunda kolaylıklar sağlayacaktır.

Negatif faiz oranlarının piyasalara ve uygulanan ülkeye etkileri olumlu şekilde bu sonuçları doğuracaktır. Ancak negatif faiz oranlarının artıları dışında eksileri de mevcuttur. Negatif faiz oranları hedeflere ulaşmada ne kadar da kısa ve etkin bir yol olarak görülse de bütün politikalarda olduğu gibi eksi yönlere sahiptir. Artı ve eksi yönlerin değerlendirilmesi sonucunda negatif faiz oranları kararı karar alıcı kesimlerin bu kararı almasında dikkatli olması gerek yollardan biridir.

Covid-19 pandemisi sonucunda gündeme gelen negatif faiz oranlarının piyasaya olumsuz ve eksi etkileri de mevcuttur. Bankalar negatif faiz oranları ile birlikte bankalarda para tutma yolundan vazgeçilme kararını almaya sürüklemekte ya da tuttuğu takdirde maliyetlerle karşı karşıya kalmayı göze almak zorunda kalmaktadır. Bu durumunda Covid-19 dönemi zorluklarının üstesinden gelinmesi hedeflenirken negatif faiz oranları bankaların vermeye razı olmadıkları krediler ve katlanılması zorunlu hale gelen elde tutma maliyetleri ile karşı karşıya kalacaktır. Bu durumunda ekonomik veriler iyileştirilmeye çalışılırken bankaların ise istenilmeyen bu ikilemin içine sürüklenmesine neden olacaktır.

Bankaların kaldıkları ikilem sonucunda verilmemesi gereken kredileri razı olmasalar dahi karşı karşıya kalacakları maliyetlerden dolayı kredileri verme yolunu tercih edecekleri durum oluşacaktır. Bu durum oluştuğu takdirde piyasa bulunan zombi şirketler negatif faiz oranları sayesinde varlıklarını sürdürebilme imkanına sahip olacaklardır. Kredi imkanlarından normal şartlarda yararlanamayan bu şirketler negatif faiz oranları ile birlikte bankaların kredi vermede daha esnek hale gelmesi sonucunda varlıklarını sürdürülebilir hale getirecektir. Bu ise mevcut ekonomilerin istemediği durum olacak ve negatif faiz oranları bu yolla ekonomiye zarar vermiş olacaktır. Dikkat edildiği üzere negatif faiz oranları sonucunda şirketlerin daha da fazla borçlanma imkanı ve olanakları oluşmuş olacaktır.

Negatif faiz oranlarının istenmeyen olumsuz ve eksi etkilerinden biri de varlık fiyatlarına olan olumsuz etkisidir. Negatif faiz oranlarının piyasada yarattığı etkiler doğrultusunda azalan mevduat ve tahvil talebi insanların başka kanallara yönelmelerine neden olacaktır. Negatif faiz oranları uygulandığı takdirde insanlar taleplerini varlık piyasalarına yönlendirecektir. Konut başta olmak üzere varlık piyasasında artan talebe paralel olarak varlık fiyatlarında yükselişler gerçekleşecektir. Eğer Covid-19 pandemisinin yarattığı etkilerin ortadan kalktığı ya da istenilen düzeye düştüğü takdirde faiz oranlarının normal düzeylere getirilmesi yoluna gidildiği zaman ise başlı başına başka bir krizin doğma ihtimali oluşacaktır. Negatif faiz oranlarının varlık piyasasında fiyatlarla birlikte oluşturduğu balon normal düzeye gelme adımları ile birlikte varlık krizlerinin oluşmasına neden olabilecek bir ortamın gerçekleşmesini sağlayacaktır. Zorlu sürecin ardından yeni bir kriz ise istenilmeyen bir durumdur.

Negatif faiz oranlarının etkilediği kurumlar yalnızca bankalar ile sınırlı değildir. Olumsuz ve eksi etkilerinden etkilenen kurumlar makul getiri düzeylerine ihtiyaç duyan kurumlardır. Negatif faiz oranları bu kurumları da bankalar da olduğu gibi olumsuz şekilde etkilemiştir. Emeklilik fonları ve sigorta şirketleri gibi getiri odaklı hedeflerle piyasada varlıklarını devam ettiren kurumlar negatif faiz oranları nedeniyle bu getiri hedeflerinde zorluklar yaşamakla karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu kurumların negatif faiz oranları nedeniyle büyük zararlar etmesi ise olası bir durumdur. Makul bir getiri hedefleyen bu kurumlar negatif faiz oranları sonucunda makul yatırım alternatiflerine sahip olmadıklarından dolayı Covid-19 pandemisi üzerine birde bu sorunla karşı karşıya kalacaklardır. Bu durumda bu kurumlar riski yüksek olan yatırımları tercih etme yoluna gitmek zorunda kalacaklar ve bu nedenlede zarar etmelerinin yolu açılmış olacaktır.

Covid-19 pandemisi ile birlikte gündeme gelen negatif faiz oranları ele alındığı zaman etkilerinin derin ve iyi değerlendirmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. Karar alıcı kesim negatif faiz oranlarını ele alırken artı ve eksi yönlerini birlikte değerlendirmeli ve bunun sonuçlarının katlanılabilir olmasına dikkat etmelidir. Covid-19 pandemisinin yarattığı sosyoekonomik etkilerin ortadan kaldırılması yolunda ve piyasada istenilen tüketim, yatırım hedeflerine ulaşılmasında etkili bir koz olacağının yanında ülkelerin küresel rekabette güçlerini korumakta etkili olmasını sağlayacaktır.
Negatif faiz oranlarının ülkelerin en önemli kurumlarından olan bankaların toplumu ve ekonomiyi Covid-19 pandemisi nedeniyle yaşanan olağanüstü duruma karşı korumaya çalışırken zarar görmesine neden olunabileceği de ortadadır. Negatif faiz oranları hem bankaların hem de sigorta şirketleri ve emeklilik fonları gibi kurumların zorluklarla karşılaşma ihtimallerini arttıran bir tercihtir.

Negatif faiz oranlarının en kazançlısı kredi artışından yararlanan toplumdan ziyade borçlanma olanakları az olan ancak negatif faiz oranları ile birlikte borçlanma imkanları artan zombi şirketler olacaktır. Varlıklarını normal şartlarda gerçekleştirmesi güç olan bu şirketler negatif faiz oranlarından bir vampir gibi beslenerek bu fırsatı varlıklarının ekonomiye zarar verecek olmasına rağmen devam ettirme fırsatını değerlendireceklerdir.

Haber Editörü : Tüm Yazıları
İstanbul Üniversitesi İktisat mezunu - Ekonomist
YORUM YAZ